Алаяқтың құрбаны болмаудың жолдары

Қазіргі таңда алаяқтық қылмыстың кең таралған түрлерінің бірі болып қала береді. Цифрлық технологиялардың дамуына байланысты алаяқтар азаматтардың сенімін, жеткіліксіз ақпараттануын және психологиялық қысымды пайдалана отырып, алдау тәсілдерін үнемі жетілдіруде. Соның салдарынан әртүрлі жас пен әлеуметтік топтағы адамдар алаяқтардың құрбанына айналуда.

Ең кең таралған тәсілдердің бірі — өзін банк қызметкері ретінде таныстыратын тұлғалардың телефон арқылы хабарласуы. Олар шот бойынша күмәнді операциялар, несие рәсімдеу әрекеттері немесе картаның бұғатталуы туралы жалған ақпарат береді. Осыны сылтау ете отырып, азаматтардан SMS арқылы келген кодтарды, банк картасының деректерін және құпия сөздерді сұрайды. Айта кету керек, банк қызметкерлері мұндай мәліметтерді ешқашан талап етпейді.

Сонымен қатар, мессенджерлер арқылы туыстар немесе таныстар атынан хабарламалар жіберу жағдайлары жиі кездеседі. Мұндай хабарламаларда шұғыл түрде ақша аудару туралы өтініштер болады. Көп жағдайда мұндай хабарламалар жалған немесе бұзылған аккаунттардан жіберіледі. Осындай жағдайларда ақпараттың шынайылығын тексеру үшін міндетті түрде адаммен тікелей байланысу қажет.

Интернет-технологиялардың дамуына байланысты фишингтік сайттар кеңінен таралуда. Бұл — ресми сервистердің сыртқы көрінісін көшіретін жалған интернет-ресурстар. Мұндай сайттардың негізгі мақсаты — пайдаланушылардың жеке деректерін алу. Әдетте жалған сайттарды олардың мекенжайындағы ұсақ қателерден немесе артық белгілерден байқауға болады.

Жеке санатқа тез және оңай табыс табуға қатысты ұсыныстар жатады. Әлеуметтік желілер мен мессенджерлерде жоғары табыс әкелетін инвестициялар немесе тәжірибесіз жұмыс туралы жалған ақпарат таратылады. Негізінде мұндай ұсыныстар азаматтардың ақшасын иемденуге бағытталған. Сондықтан мұндай ақпаратқа сыни тұрғыдан қарау қажет.

Алаяқтар көбінесе психологиялық әсер ету әдістерін қолданады. Олар адамдарда қорқыныш, асығыстық немесе сенім сезімін қалыптастырады. Мұндай жағдайда адам жағдайды толық бағаламай, асығыс шешім қабылдауы мүмкін. Сондықтан кез келген жағдайда сабыр сақтап, ойланбай әрекет етпеу маңызды.

Алаяқтықтың алдын алу мақсатында қарапайым қауіпсіздік ережелерін сақтау қажет. Үшінші тұлғаларға SMS-кодтарды, жеке аккаунттардың құпия сөздерін және банк картасының деректерін беруге болмайды. Күмәнді сілтемелерге өтуден аулақ болып, алынған ақпараттың дұрыстығын тексеру қажет.

Күмәнді қоңыраулар немесе хабарламалар түскен жағдайда, олармен байланысуды тоқтатып, ұйымның ресми байланыс арналары арқылы өз бетінше хабарласу ұсынылады. Егер таныстардан ақша сұрау туралы хабарлама келсе, ақпаратты жеке байланыс арқылы растау қажет.

Халықтың құқықтық және цифрлық сауаттылығын арттыру ерекше маңызға ие. Азаматтарды алаяқтықтың кең таралған түрлері туралы хабардар ету мұндай қылмыстардың алдын алуға ықпал етеді.

Алаяқтық белгілері анықталған немесе материалдық шығын келтірілген жағдайда, дереу құқық қорғау органдарына және қызмет көрсетуші банкке жүгіну қажет.

Осылайша, қарапайым сақтық шараларын сақтау, ақпаратқа мұқият қарау және күмәнді жағдайларда дер кезінде әрекет ету алаяқтықтан қорғанудың негізгі тәсілдері болып табылады. 

Ақтөбе гарнизоны әскери сотының сот приставы А.А.Битимбаев