ӘРПК-нің негізгі мақсаты мен жаңалығы
Қазақстан Республикасының Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексі (ӘРПК) — бұл мемлекеттік органдар мен азаматтар немесе заңды тұлғалар арасындағы қатынастарды реттейтін маңызды заңнамалық акт. Кодекс 2020 жылғы 29 маусымда қабылданып, 2021 жылғы 1 шілдеден бастап өз күшіне енді.
Кодекстің басты мақсаты — жеке және заңды тұлғалардың құқықтарын мемлекеттік органдардың негізсіз немесе заңсыз әрекеттерінен (әрекетсіздігінен) қорғау.
«Биліктің белсенді рөлі» қағидаты: Судья енді тек тараптардың дәлелдерін тыңдаушы емес, істің мән-жайын толық анықтау үшін өз бастамасымен дәлелдемелер жинауға, мемлекеттік органнан қосымша құжаттар талап етуге құқылы.
Дәлелдеу ауыртпалығы мемлекеттік органда: Егер азамат немесе бизнес өкілі мемлекеттік органның шешіміне шағымданса, өзінің дұрыстығын дәлелдеу міндеті мемлекеттік органға жүктеледі.
Шешім қабылдаудағы жариялылық: Мемлекеттік орган белгілі бір әкімшілік актіні (шешімді) қабылдамас бұрын азаматқа өз позициясын білдіруге (тыңдалу құқығы) мүмкіндік беруге міндетті.
Әкімшілік рәсімдер: Мемлекеттік органдардың азаматтардың өтініштерін (арыз, шағым, ұсыныс) қарау тартібін, әкімшілік актілерді қабылдау және оларды орындау процедураларын реттейді.
Әкімшілік сот ісін жүргізу: Мемлекеттік органдар мен лауазымды адамдардың шешімдеріне немесе әрекеттеріне берілген шағымдарды сотта қарау тәртібін бекітеді. Ол үшін елде арнайы мамандандырылған ауданаралық әкімшілік соттар (МАӘС) құрылған.
Өтініштерді қарау және сотқа шағымдану мерзімдері қатаң реттелген.
Сот мемлекеттік органға шешімді орындауды тапсырып қана қоймай, оның орындалуын бақылауда ұстайды. Шешім орындалмаған жағдайларда сот лауазымды тұлғаларға денелей ақшалай салбау (айыппұл) салуға құқылы.
Талап қоюшы өз құқығын қорғау үшін сотқа төрт түрлі талап қою арызын түсіре алады: Даулау туралы (заңсыз актінің күшін жою);
Мәжбүрлеу туралы (қолайлы актіні қабылдауға мәжбүрлеу);
Әрекетті жасау туралы (белгілі бір әрекетті орындату);
Тайып тану туралы (құқықтық қатынастың бар немесе жоқ екенін тану).
ӘРПК — мемлекет пен азамат арасындағы теңсіздікті азайтып, жария-құқықтық дауларда жеке тұлғалар мен кәсіпкерлердің құқықтарын қорғауды жаңа деңгейге көтерген заңнамалық құрал.
Ақмола гарнизоны әскери сотының судьясы Г.Есбергенова
[xfvalue_img]
