Конституция – құқықтық мемлекеттің негізі және қоғамдық дамудың стратегиялық бағдары

Қазақстан Республикасының Конституциясы – мемлекеттің саяси-құқықтық жүйесінің іргетасын қалайтын, қоғам мен билік арасындағы қатынастарды реттейтін және азаматтардың негізгі құқықтары мен бостандықтарын бекітетін басты нормативтік-құқықтық акт. Конституцияның қабылдануы тәуелсіз Қазақстан тарихындағы ең маңызды саяси оқиғалардың бірі болып саналады. Өйткені ол жас мемлекеттің даму бағытын айқындап қана қоймай, демократиялық құндылықтарға негізделген жаңа қоғамдық қатынастардың қалыптасуына жол ашты.

1995 жылғы 30 тамызда бүкілхалықтық референдум нәтижесінде қабылданған Қазақстан Республикасының Конституциясы елдің егемендігін нығайтуға, мемлекеттік институттардың тиімді қызмет етуіне және азаматтық қоғамның дамуына құқықтық негіз қалады. Конституцияның преамбуласында халықтың ортақ тарихи тағдыры, ұлттық бірлігі және болашақ ұрпақ алдындағы жауапкершілігі ерекше атап көрсетілген. Бұл құжат мемлекеттің басты құндылықтары ретінде адам өмірін, құқықтары мен бостандықтарын жоғары деңгейде таниды.

Қазіргі заманғы құқықтық мемлекет ұғымы заң үстемдігі қағидатына негізделеді. Осы тұрғыдан алғанда Конституция қоғамдағы барлық құқықтық қатынастардың қайнар көзі болып табылады. Мемлекеттік биліктің заң шығарушы, атқарушы және сот тармақтарына бөлінуі билік өкілеттіктерінің тепе-теңдігін қамтамасыз етіп, демократиялық басқару жүйесінің орнығуына ықпал етеді. Сонымен қатар Конституция мемлекеттік органдардың қызметін нақты шектеп, олардың халық алдындағы жауапкершілігін белгілейді.

Конституцияның ерекше маңыздылығы азаматтардың құқықтық мәртебесін айқындауынан көрінеді. Негізгі заңда адамның ар-намысына қол сұқпау, сөз және ар-ождан бостандығы, еңбек ету, білім алу, әлеуметтік қамсыздандыру, денсаулық сақтау сияқты маңызды құқықтар мен бостандықтар бекітілген. Бұл құқықтардың конституциялық деңгейде танылуы азаматтардың заңды мүдделерін қорғаудың сенімді кепілі болып табылады. Сонымен қатар әрбір азаматқа мемлекет пен қоғам алдындағы міндеттер жүктеледі. Демек, Конституция құқықтар мен міндеттердің өзара үйлесімін қамтамасыз етеді.

Жаһандану жағдайында мемлекеттердің тұрақты дамуы олардың құқықтық жүйесінің тиімділігімен тығыз байланысты. Қазақстан Конституциясы уақыт талабына сай жетілдіріліп, қоғамның өзгермелі қажеттіліктеріне бейімделіп келеді. Конституциялық реформалар мемлекеттік басқару жүйесін жаңғыртуға, азаматтардың саяси қатысу мүмкіндіктерін кеңейтуге және құқық қорғау тетіктерін жетілдіруге бағытталуда. Бұл өз кезегінде демократиялық институттардың нығаюына және құқықтық мәдениеттің дамуына ықпал етеді.

Конституция тек заңгерлер мен мемлекеттік қызметкерлер үшін ғана емес, бүкіл қоғам үшін маңызды құжат болып табылады. Өйткені құқықтық сауатты азамат өз құқықтарын қорғап қана қоймай, қоғамдағы заңдылық пен тәртіптің сақталуына үлес қосады. Сондықтан Конституция қағидаларын құрметтеу мен орындау – әрбір азаматтың азаматтық жауапкершілігінің көрінісі.

Конституцияның қоғам өміріндегі орны тек құқықтық нормаларды бекітумен шектелмейді. Ол ұлттық бірлікті нығайтатын, қоғамдық тұрақтылықты қамтамасыз ететін және азаматтардың мемлекетке деген сенімін қалыптастыратын маңызды құжат болып табылады. Кез келген мемлекеттің даму деңгейі оның заңдарының сапасымен және сол заңдардың орындалу дәрежесімен өлшенеді. Сондықтан Конституцияның талаптарын сақтау – мемлекеттің тұрақты дамуының басты кепілі.

Қазақстан Конституциясы еліміздегі этносаралық татулық пен қоғамдық келісімді сақтаудың құқықтық негізін қалыптастырды. Бүгінде Қазақстан әлемге бейбітшілік пен тұрақтылықтың үлгісі ретінде танылып отыр. Бұл жетістіктердің негізінде Конституцияда бекітілген теңдік, әділдік және заң үстемдігі қағидаттары жатыр. Әрбір азаматтың ұлтына, тіліне, дініне немесе әлеуметтік жағдайына қарамастан тең құқықтарға ие болуы қоғамдағы үйлесімділікті нығайтады.

Сонымен қатар Конституция экономикалық дамудың да маңызды құқықтық тірегі болып саналады. Негізгі заңда меншік құқығының қорғалуы, кәсіпкерлік еркіндігі және нарықтық қатынастардың негізгі қағидалары айқындалған. Бұл елімізге инвестиция тартуға, кәсіпкерлікті дамытуға және халықтың әл-ауқатын арттыруға қолайлы жағдай жасауға мүмкіндік береді. Құқықтық тұрақтылық пен заңның үстемдігі экономикалық өрлеудің маңызды алғышарттарының бірі екені белгілі.

Конституция жастардың құқықтық санасын қалыптастыруда да ерекше рөл атқарады. Өскелең ұрпақ өз құқықтары мен міндеттерін терең түсінген жағдайда ғана елдің белсенді әрі жауапты азаматтарына айналады. Сондықтан білім беру ұйымдарында Конституцияның мазмұнын оқыту, құқықтық мәдениетті насихаттау және заңға құрмет сезімін қалыптастыру маңызды міндеттердің бірі болып табылады.

Қазіргі таңда жаһандану үдерісі мен халықаралық қатынастардың дамуы мемлекеттердің құқықтық жүйесіне жаңа талаптар қойып отыр. Осындай жағдайда Қазақстан Конституциясы ұлттық мүдделерді қорғаумен қатар, халықаралық құқықтың жалпыға бірдей қағидаттарына сәйкес келетін заманауи құқықтық құжат ретінде өз маңызын сақтап келеді. Ол мемлекеттің егемендігін нығайтып қана қоймай, әлемдік қауымдастықпен тиімді ынтымақтастық орнатуға мүмкіндік береді.

Конституция күні – әрбір азаматтың өз құқықтары мен міндеттері туралы ойланатын, мемлекетіміздің жетістіктері мен болашағына көз жүгіртетін маңызды мереке. Бұл күн бізге тәуелсіздіктің оңай келмегенін, ал оны сақтау үшін заңдылық пен тәртіптің аса қажет екенін еске салады. Сондықтан Конституцияны құрметтеу – елге деген құрметтің, ал заңға бағыну – азаматтық жауапкершіліктің жоғары көрінісі.

Осылайша, Қазақстан Республикасының Конституциясы – мемлекетіміздің берік іргетасы, тәуелсіздігіміздің құқықтық кепілі және қоғамның тұрақты дамуының негізгі бағдары. Оның қағидаттары ел бірлігін нығайтып, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғауға қызмет етіп келеді. Конституцияны сақтау мен құрметтеу – әрбір қазақстандықтың ортақ міндеті және жарқын болашаққа бастайтын сенімді жол.

Қорытындылай келе, Қазақстан Республикасының Конституциясы – тәуелсіздіктің құқықтық тұғыры, ұлттық бірліктің кепілі және ел дамуының стратегиялық бағдары. Оның қағидаттары қоғамдағы тұрақтылықты сақтауға, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғауға, сондай-ақ мемлекеттің демократиялық және құқықтық даму жолымен ілгерілеуіне қызмет етеді. Конституцияны құрметтеу – заң үстемдігін құрметтеу, ал заң үстемдігі – өркениетті қоғамның басты белгісі.

Ақмола гарнизоны әскери сотының төрағасы Е.Ибраимов