InEco Fest 2026-ға маршрутыңыз: өтіп кетуге болмайтын 11 аялдама

Бір күнде қалдықтарды сұрыптауды үйреніп, өзіңіздің алғашқы өсімдігіңізді отырғызуға, еріп жатқан мұздықтар туралы хикаяларды естуге, африкалық барабанда ойнауға, тозаңдандырушы жәндіктерге арналған үйді жинап, ғалымның көзімен қоршаған әлемге қарауға бола ма? Бұл сұраққа алдағы жұма күні, 7 тамызда Алматының Бас Ботаникалық бағында өтетін InEco Fest 2026-ға келіп қана жауап алуға болады.

Фестиваль бағдарламасы әрбір келуші, жасына қарамастан, жанына жақын іс таба алатындай етіп құрылған. Мұнда қатаң маршрут пен дұрыс реттілік жоқ: біреу күнін дендрарий бойынша экскурсиядан бастаса, біреу ғылыми эксперименттерге барады, ал біреу бірінші кезекте флористика бойынша шеберлік сыныбына соға кетеді.

Биыл фестиваль үшінші рет өтеді. Оның тұрақты ұйымдастырушылары «Шеврон» компаниясымен серіктестікте ITeachMe қоғамдық қоры мен Ботаника және фитоинтродукция институты болмақ. Бірнеше жылда InEco Fest жаңа қалалық бастамадан экологияны, ғылым мен инклюзияны біріктіретін үлкен отбасылық іс-шараға айналды.

«Шеврон» компаниясының әлеуметтік инвестициялар жөніндегі кеңесшісі Лейла Айтмұханова атап өткендей, фестиваль дәл осылайша – әркім өзіне қызықты бірнәрсе таба алатын ашық қалалық алаң ретінде ойластырылған. Оның айтуынша, өткен жылдары ішінде InEco Fest өзін отбасыларды балалармен, жастарды, жасы үлкен адамдар мен әртүрлі мүгедектік нысандары бар адамдарды біріктіретін бірегей іс-шара ретінде танытты.

ITeachMe қорының PR-менеджері Әмина Ғабитова айтқандай, Алматы Ботаникалық бағы осындай іс-шара үшін таптырмайтын орын болып шықты. Ол балалары бар отбасылар, аға буын өкілдері және денсаулығының әртүрлі ерекшеліктері бар меймандар үшін бірдей ашық. Фестиваль өтетін күні оның 11 алаңы 11:00-ден 15:30-ға дейін жұмыс істейтін болады. Бірнеше сағат ішінде қонақтар ондаған шеберлік сыныптары мен дәрістерге қатысып қана қоймай, сонымен қатар, табиғат, білім және бір-біріне деген құрмет бірдей маңызды үлкен қалалық қоғамдастықтың мүшесі бола алады.

Лейла Айтмұханованың айтуынша, ұйымдастырушылар саналы түрде интерактивті форматтарға үміт артады. Дәл осы практикалық сабақтар, шығармашылық, өсімдіктермен жұмыс істеу және бірлесіп қатысу арқылы экологиялық білім жақындап, пайдалы әдеттерге оңай айналады.

№1 аялдама. Инклюзивті қоғам

Маршрутты фестивальдің басты идеясын түсіндіретін алаңнан бастаған абзал. Мұнда ITeachMe қорының мамандары қарапайым тілмен инклюзия деген не және неліктен ол әрқайсымызға қатысы бар екенін айтып береді. Күрделі терминдердің орнына – ашық әңгіме, жанды хикаялар және кез келген сұрақтарды қою мүмкіндігі. Жақын жерде африкалық барабанда ойнау бойынша шеберлік сыныптары өтеді. Музыка кедергісі жоқ әмбебап қарым-қатынас жасау тіліне айналады.

Әмина Ғабитованың айтуынша, көптеген адамдар инклюзияны, негізінен, тірек-қимыл аппараты бұзылған, мүгедектердің кресло-арбаларымен жүріп-тұратын адамдармен байланыстыра отырып, оны әлі күнге дейін тым тар қабылдайды. Бірақ мүгедектік нысандары ең әртүрлі болуы мүмкін, ал денсаулықтың кейбір ерекшеліктері айналадағы адамдарға мүлдем байқалмайды. Дәрістер, тренингтер, адамдар алдында сөз сөйлеу және интерактивті алаңдар арқылы InEco Fest осы әралуандық туралы көбірек біліп, инклюзияның мына басты қағидатын түсінуге көмектеседі: ерекшеліктерімізге қарамастан, әр адамның тең мүмкіндіктері болуға, өзін қабылдайды деп сезінуге әрі білім беруге, жұмысқа, қоғамдық кеңістіктерге және қоғамның өміріне толыққанды қатысуға қол жеткізуге тиіс.

№2 аялдама. Экологиялық өмір салты

Келесі аялдама – Recycle Birge кеңістігі. Әрі ол қалдықтарды қалай дұрыс сұрыптау керек екенін білгісі келетін, бірақ неден бастау керектігін білмейтіндерге арналған. Балаларға қалдықтарды әртүрлі контейнерлер бойынша жинау ұсынылады, ересектер викториналарда білімін тексеріп, содан кейін пайдаланылған пластик пакеттерден аксессуарлар жасап көре алады.

Волонтер, «Жасыл Рейнджерлер Клубына» қатысушы Айгүл Ерғалиеваның пікірінше, дәл осындай практикалық сабақтар адамға үйреншікті нәрселерге деген көзқарасын өзгертуге көмектеседі. Ол Recycle Birge командасы өткізген сабақтардан кейін өзі де қалдықтар проблемасына өзгеше қарай бастағанын есіне алады. Бірте-бірте қайта өңдеу тақырыбы абстрактілі бірдеңе болуын тоқтатты. Бүгін, Айгүлдің айтуынша, ол қоқысты бөлек жинау жөніндегі акцияларға саналы түрде қатысатын адамдарды барған сайын жиірек байқайды.

№3 аялдама. Орнықты қала

Бұл алаң өз қолымен бірдеңе жасауды жақсы көретіндерге ұнайды. Қонақтарды микро көк шөптерді өсіру, «жанды ашықхаттар» жасау, құстарға жем салатын астаулар мен тозаңдандырушы жәндіктерге арналған үйшіктер жасау бойынша шеберлік сыныптары күтеді. Соңғы шеберлік сыныбы «Жасыл Рейнджер Клубына» қатысушыларға ерекше қымбат. Өткен жылы InEco Fest-ке келушілер дәл осындай үйшіктерді жинаған.

Айгүл Ерғалиева мұндай сабақтар қоршаған ортаға өзгеше қарауға көмектесетінін растайды:

«Біз жазда құстар немесе адамдар сияқты жәндіктерге де су қажет екені жайлы сирек ойланамыз. Олар үшін өз қолыңмен су ішетін науаларды немесе үйшіктерді жасаған кезіңде табиғатқа қамқорлық жасау дәл осындай шағын әрекеттерден қалыптасатынын түсіне бастайсың».

Дәл осы «аялдамада» Ұлттық волонтерлік желі Green Steppe интерактивті викторинасын өткізеді, онда экологиялық білімді бірден іс жүзінде тексеріп көруге болады.

№4 аялдама. Флористика

Фестивальдің бір бөлігін үйіне ала кеткісі келетіндер міндетті түрде осы жерге барғаны жөн. Кәсіпқой флористер тірі гүлдерден өз композицияңызды жасауға көмектеседі. Мамандар бөлме өсімдіктеріне қалай дұрыс күтім жасау керектігін айтады, ал «Жасыл Рейнджерлер Клубының» волонтерлері кепкен гүлдерден сәндік паннолар жасауды үйретеді. Ұйымдастырушылар дәл осы практикалық шеберлік сыныптары дәстүрлі түрде фестивальде ең көп сұранысқа ие болатынын атап өтуде. Адамдар тыңдауды ғана емес, сонымен қатар, өз қолымен бірдеңе жасауды да ұнатады.

№5 аялдама. STEAM ғылыми орталығы

Бәлкім, бұл алаң фестивальдегі ең шулы әрі білімге деген құштарлыққа толы болады деп күтіледі. Мұнда химия жай ғана мектеп пәні болуын тоқтатып, жарқын эксперименттер сериясына айналады. American Makerspace сарапшыларымен бірге қатысушылар әртүрлі заттардың қасиеттерін зерттейді, тамақ қалдықтары проблемасын талқылайды және анағұрлым саналы түрде тұтыну тәсілдерін іздейді.

Sciencely Almaty жас зерттеушілерге экожүйелердің құрылысын түсінуді ұсынады, ал Almaty Children Science Museum командасы кемпірқосақтың қалай пайда болатынын әрі неліктен ақ жарықтың көптеген түстерден тұратынын түсіндіреді.

STEAM алаңына барар жолда балаларды «Жасыл планетаның коды» экологиялық квесті күтеді. Тапсырмаларды орындай отырып, олар Алматы Ботаникалық бағының аумағын зерттеп, ойын нысанында табиғат туралы көбірек білетін болады.

№6 аялдама. Шығармашылық шеберханасы

Егер алдыңғы алаң «неліктен?» деген сұраққа жауап берсе, бұл жерде «қалай?» деген сұраққа жауа беру ұсынылады. Өсімдіктерден бояуларды қалай алуға болады? Қалайша дәмдеуіштер, жидектер мен жапырақтар маталарды әрқалай бояйды? Тек қана табиғи материалдарды пайдалана отырып, әдемі заттарды қалай жасауға болады? Қонақтар жауабын табиғи бояғыштарға арналған Almaty Children Science Museum шеберлік сыныбында табады. Жақын жерде жаздың аптап ыстығынан аман өтуге көмектесетін қағаздан тақия немесе кепка жасауға болады, сондай-ақ Ботаникалық бақтың өзіндік көгалдандыру макетін жасап, өзіңізді ландшафт сәулетшісі рөлінде сынап көруіңізге болады.

Әмина Ғабитова атап өткендей, дәл осындай сабақтар фестивальге келушілерге ерекше ұнайды.

«Адамдарды өсімдіктерді қайта отырғызу, өз қолымен бірдеңе жасау, шығармашылық шеберлік сыныптарына қатысу қызықтырады. Сондықтан біз тіпті тұрақты қонақтарымыз да өздері үшін жаңа бірнәрсені ашатындай, бағдарламаны жыл сайын жаңартып отыруға тырысамыз», – дейді ол.

№7 аялдама. Терезе алдындағы бақ

Батыс павильонда Ботаника және фитоинтродукция институтының тропикалық және субтропикалық өсімдіктер зертханасының қызметкерлері бөлме өсімдіктерін қалай дұрыс қайта отырғызып, күту керектігін көрсетеді.

Ботаника және фитоинтродукция институты дендрология зертханасының аға ғылыми қызметкері Светлана Набиева интродуценттерге – бүгінде Алматыда көгалдандыру үшін пайдаланылатын өсімдіктерге арналған Ботаникалық бақтың топтамалары бойынша экскурсия өткізеді.

Ғалымның айтуынша, келушілерге үйреншікті ағаштар мен бұталардың ар жағында ондаған жылдар бойы жалғасатын ғылыми жұмыс, климатты зерделеу, сирек кездесетін түрлерді сақтау және бірегей ботаникалық топтамаларды қалыптастыру жатқанын көрсету маңызды.

«Бұл жай ғана «көк шөп» емес, ол үлкен ғылыми жұмыстың бір бөлігі. Адамдар осы өсімдіктерді өз көзімен көріп, оларды қолымен ұстап көре алады және олардың құндылығын сезіне алады», – дейді Светлана Набиева.

№8 аялдама. Шағын сахна

«Әкенің қолынан бәрі келеді» инклюзивті квесті мүгедектігі бар әкелер мен олардың балаларын, сондай-ақ мүгедектігі бар балаларды тәрбиелеп отырған әкелерді біріктіреді. Бірлесе отырып, олар бір-біріне көмектесу әрі бір команда болып әрекет ету маңызды болып табылатын тапсырмалардан өтеді. Жоба аналар сияқты әкелер де балаларының өмірінде маңызды рөл атқаратынын көрсету үшін жасалған. Қоғамда аналар жиі көзге түседі, ал әкелердің қатысуы, көбінесе, тасада қалады. Осы квест арқылы біз әкелерді бірлескен белсенділіктерге тартқымыз келеді, әке мен бала арасындағы байланысты нығайтып, отбасыларды одан әрі біріктіргіміз келеді. Мұнда жеңімпаздар мен ұтылғандар жоқ – бастысы, бірге уақыт өткізу және бүкіл маршрутты бір команда болып өту.

Біраз уақыттан кейін қонақтардың назарын ерекше флористикалық дефиле өзіне аударады, ол осы күннің ең жарқын визуалды іс-шараларының біріне айналады.

№9 аялдама. Кітаптар, саяхаттар және жаңа білім

Егер шеберлік сыныптарынан сәл демалғыңыз келсе, сахнаның жанындағы үлкен алаңға барғаныңыз жөн. Мұнда бір мезгілде кітап клубы, буккроссинг аймақтары, авторлармен кездесулер, кітаптардың тұсаукесерлері, жасөспірімдердің қаржылық сауаттылығына арналған шеберлік сыныптары, ата-аналарға арналған ашық пікір алмасулар мен шығармашылық зертханалары жұмыс істейтін болады.

Ең жас қонақтарға – экология және Каспий итбалығы туралы кітаптармен танысу, ал саяхат әуесқойларына жорыққа арналған рюкзакты дұрыс жинауды, тауға арналған киімді таңдау мен жануарлардың іздерін тануды үйрену ұсынылады.

№10 аялдама. Қайырымдылық жәрмеңкесі

Фестивальдің тағы бір маңызды бөлігі – инклюзивті қоғамды дамыту бағытында күнделікті жұмыс істейтін ұйымдармен танысу.

Қайырымдылық жәрмеңкесінде қоғамдық қорлар, әлеуметтік кәсіпкерлер және мүгедектігі бар адамдар жұмыс істейтін шеберханалар өз жобаларын ұсынады. Олардың қатарында – Болат Өтемұратов қоры, «Асыл Мирас» ресурстық орталығы, «Мама Про әлеуметтік жағдайы осал әйелдерді қолдау және дамыту қоры» ҚҚ және басқалары бар.

«InEco Fest сияқты алаңдар адамдарды біріктіреді, жаңа нәрселерді ашуға көмектеседі, білімге деген құштарлықты қолдайды, бір-бірінің сөзіне құлақ асып, түсінуге мүмкіндік береді. Әрі бәлкім, дәл осы жерде адам өзіне үлкен немесе өте шағын оң өзгерістердің бастамашысы болуға көмектесетін жігер мен шабыт алады, – деп атап өтеді Лейла Айтмұханова. «Бизнесті, ғылыми қоғамдастықты, қоғамдық ұйымдар мен волонтерлерді біріктіру – бұл әр тараптың мүдделері ортақ жоба аясында іске асырылатын әрі бір мезгілде бір-бірін күшейтетін тиімді серіктестіктің мысалы». 

№11 аялдама. Көрмелер мен экскурсиялар

Маршруттың соңғы аялдамасын әркім дербес таңдай алады. Кейбіреулер табиғи материалдардан жасалған картиналар мен балалардың туындыларын қарауға барса, басқалары Ботаника және фитоинтродукция институтының қызметкерлері өткізетін экскурсия кезінде Бас ботаникалық бақтың ғылыми топтамаларымен алғаш рет танысады.

Светлана Набиева дәл осындай серуендер, көбінесе, адамдардың Ботаникалық бақпен ұзақ достығының бастауы болатынын атап өтті. Экскурсиялар кезінде келушілер неліктен кейбір өсімдіктердің бір мезгілде дәрі мен у болуы мүмкін екенін, қалаға ағаш түрлерінің алуандығы не үшін керек екенін және жолдардың жанында өскен өсімдіктерді неліктен тамаққа қолдануға болмайтынын біледі.

Бұл ретте экскурсиялар жанды әрі эмоционалды болады деп күтілуде.

«Бір нәрсені қолмен ұстап көруге, бір нәрсені иіскеп, жақынырақ қарауға болады. Мұндай формат, әсіресе, балаларға қызықты. Осылай олар ақпаратты жақсырақ қабылдайды және көргендерін ұзақ уақыт есте сақтайды», – дейді ғалым.

Міндетті түрде тағы нені көрген жөн

Тіпті уақытыңызды күні бойы алаңдарда өткізсеңіз де, басты сахна үшін уақыт қалдырғаныңыз абзал. Дәл осы жерде фестиваль экологияны, ғылымды, өнер мен адамдардың жеке хикаяларын біріктіреді.

Қонақтарды режиссер Мадина Ашилованың «Алатау: жойылып бара жатқан мұздықтардың ізімен» деректі фильмінің алғашқы көрсетілімі күтеді, ол қазірдің өзінде климаттың өзгеруі Қазақстан мен көрші Қырғызстанның өміріне қалай әсер етіп жатқаны туралы баяндайды. Фильмді көргеннен кейін өсімдіктердің қала өміріндегі рөліне, су ресурстарын сақтау мәселелеріне, көшпелі мәдениеттің орнықты практикалары мен қоғамдық бастамалардың күшіне арналған дәрістерге жаңаша қарауға болады.

Сахнада әлеуметтік кәсіпкерлер, экологиялық ұйымдардың өкілдері, даму ерекшеліктері бар балалардың ата-аналары және үлкен өзгерістер жеке таңдаудан басталатынын өз үлгісімен дәлелдейтін адамдар да сөз сөйлейді.

Сөйлейтін сөздер арасында қонақтарды MEZZO тобының концерті, TWIANO егіз пианистерінің өнер көрсетуі және JOLDA театрының «Dancing Nature» ырғақты қойылымы күтеді, мұнда би тілі адам мен табиғаттың өзара байланысы жайлы тілдесудің тағы бір тәсіліне айналмақ.

Бірнеше жылдан бері «Жасыл Рейнджерлер Клубының» жұмысына қатысып келе жатқан Айгүл Ерғалиева мұндай іс-шаралар: айналаңда қаланың болашағына бейжай қарамайтын көптеген адамдардың бар екенін сезінуге көмектеседі деп айтады.

«Үлкен өзгерістер әрдайым шағын қадамдардан басталады», – деп есептейді ол. Әрі бәлкім, бұл ойды InEco Fest-тің басты маршруты деп есептеуге болады. Фестивальдегі жолыңыз қандай болмасын – ғылым, шығармашылық, музыка, экология немесе отбасылық белсенділіктер арқылы болсын – соңында ол мынадай қарапайым қорытындыға алып келеді: табиғатқа және адамдардың бір-біріне қамқорлық жасауы осыны бірге жасаған кезде әлдеқайда оңайырақ.