Этика ұғымы және оның қоғамдағы рөлі

Этика - адам мінез-құлқының моральдық қағидаттары мен нормаларының жиынтығы ретінде қазіргі қоғамның дамуында маңызды орын алады. Қазақстан Республикасында этика мәселелері тек ұлттық мәдениет пен рухани мұраның бір бөлігі ретінде ғана емес, сонымен қатар құқықтық мемлекетті қалыптастыруға, қоғамдық келісімді нығайтуға және мемлекеттік институттарға деген сенімді арттыруға бағытталған мемлекеттік саясаттың маңызды құрамдас бөлігі ретінде қарастырылады.

Қазақстан қоғамы тарихи тұрғыдан үлкенге құрмет, отбасы құндылықтарын қастерлеу, адалдық, әділдік, қонақжайлылық және өзара көмек сияқты дәстүрлі құндылықтар негізінде қалыптасты. Бұл адамгершілік бағдарлар ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, бүгінгі күні де өз маңызын жоғалтқан жоқ. Ұлттық салт-дәстүрлер мен әдет-ғұрыптар тұлғаның моральдық қағидаттарының және қоғамдық қатынастардың қалыптасуына елеулі ықпал етеді.

Қазіргі мемлекет жағдайында этика мемлекеттік қызмет саласында ерекше мәнге ие. Мемлекеттік қызметшілердің әдеп стандарттары нормативтік құқықтық актілерде бекітіліп, қызметтік міндеттерін адал, ашық және жауапкершілікпен орындауға бағытталған. Мемлекеттік қызметші заңдылық, бейтараптық, кәсібилік және азаматтардың құқықтарын құрметтеу қағидаттарын басшылыққа алуға тиіс. Қызметтік әдеп нормаларын сақтау мемлекеттік биліктің беделін арттырып, мемлекеттік органдардың оң имиджін қалыптастырады.

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы этика мәселелеріне де айрықша көңіл бөлінеді. Сыбайлас жемқорлыққа төзбеушілік мәдениетін қалыптастыру, адалдық пен парасаттылықты дамыту - қоғамның тұрақты дамуының маңызды шарттары. Лауазымды тұлғалардың жеке мүддеден гөрі қоғамдық және мемлекеттік мүддені жоғары қоюы тиімді басқарудың негізгі факторларының бірі болып табылады.

Этика сот және құқық қорғау жүйесінде де маңызды рөл атқарады. Судьялар, прокурорлар, адвокаттар және құқық қорғау органдарының қызметкерлері үшін кәсіби әдеп нормаларын сақтау - сот төрелігін жүзеге асырудың және азаматтардың құқықтарын қорғаудың міндетті шарты. Тәуелсіздік, объективтілік, құпиялылық және процесс қатысушыларына құрметпен қарау қағидаттары құқықтық жүйеге деген қоғамдық сенімді қалыптастырады.

Кәсіпкерлік және бизнес саласында этика адал бәсекелестік, міндеттемелерді адал орындау және әлеуметтік жауапкершілік қағидаттарынан көрініс табады. Іскерлік әдепті сақтау тұрақты экономиканың дамуына және компаниялардың іскерлік беделін нығайтуға ықпал етеді. Әріптестер арасындағы өзара сенім мен қаржылық қатынастардың ашықтығы тұрақты экономикалық байланыстардың негізі болып табылады.

Этикалық құндылықтарды қалыптастыруда білім беру жүйесінің рөлі зор. Білім беру ұйымдары тек білім беріп қана қоймай, жастардың бойында заңға құрмет, жауапкершілік, толеранттылық және отансүйгіштік қасиеттерді тәрбиелейді. Жаһандану мен цифрландыру жағдайында қарым-қатынас мәдениетін, ақпараттық жауапкершілікті және өзге адамдардың құқықтарын құрметтеуді дамыту ерекше маңызға ие.

Қазіргі Қазақстан қоғамы көпұлтты және көпконфессиялы сипатқа ие. Осындай жағдайда мәдениетаралық және конфессияаралық өзара іс-қимыл этикасының маңызы арта түседі. Өзара құрмет, төзімділік және диалог қағидаттары қоғамдық келісім мен тұрақтылықты сақтауға ықпал етеді. Қазақстан халықаралық деңгейде бейбітшілік пен ынтымақтастық идеяларын қолдайтын мемлекет ретінде танылып, бұл да ішкі және сыртқы саясаттағы этикалық қағидаттардың маңызын айқындайды.

Цифрлық технологиялар мен әлеуметтік желілердің дамуы этика саласында жаңа сын-қатерлер туындатуда. Ақпараттық қауіпсіздік, дербес деректерді қорғау және жария коммуникация мәдениеті мәселелері өзекті болып отыр. Цифрлық этиканы қалыптастыру ақпаратты жауапкершілікпен пайдалануды, жеке өмірге құрметпен қарауды және жалған ақпарат таратудың жол берілмейтіндігін талап етеді.

Қазақстан Республикасындағы этика қоғамдық дамудың ажырамас бөлігі болып табылады. Ол отбасылық қатынастардан бастап мемлекеттік қызмет пен халықаралық ынтымақтастыққа дейінгі түрлі салаларды қамтиды. Дәстүрлерде орныққан және заманауи заңнамамен қолдау тапқан адамгершілік қағидаттар құқықтық тәртіпті нығайтуға, азаматтық қоғамды дамытуға және тұрақты әлеуметтік байланыстарды қалыптастыруға ықпал етеді. 

Орал қаласының мамандандырылған тергеу соты бас маман- сот отырысының хатшысы Кенжебаева М.М.